3 - وجود خيالى يعنى صورت جهان در خيال كه بعد از وجود حقيقى است 4 - وجود عقلى يعنى وجود صورت جهان در عقل پس از وجود خيالى است . بعضى از وجودهاى ياد شده روحانى و برخى جسمانى است ، و روحانيّت بعضى از وجودهاى روحانى از بعضى ديگر بيشتر است . و اين لطفى نشأت گرفته از حكمت الهى است كه حدقهء چشم تو را با حجمى اندك بگونه‌اى قرار داده كه شكل جهان و آسمانها و زمين با گستردگى اطراف آنها در عدسى آن مىافتد سپس از وجود حسّى گذشته در خيال ظاهر مىشود ، آنگاه در قلب ، زيرا همواره چيزهايى را درك مىكنى كه به تو مىرسد . پس اگر براى تمام جهان نمونه‌اى در وجودت قرار ندهد از آنچه جدا از وجود توست آگاه نمىشوى . پاك و منزه است خدايى كه اين شگفتيها را در دلها و ديده‌ها تدبير كرده و دلها و ديده‌ها از درك آن نابيناست ، تا آنجا كه دلهاى بيشتر مردم از نفس و شگفتيهاى آن بىخبر است . اينك به مقصود خود باز مىگرديم . مىگوييم : قلب ، حقيقت جهان و صورت آن را يك بار از حواس مىگيرد و يك بار از لوح محفوظ ، چنان كه چشم يك بار صورت خورشيد را با نگاه به آن مىبيند و يك بار به آب زلال مقابل خورشيد كه عكس خورشيد در آن افتاده نگاه مىكند و خورشيد را مىبيند . پس هر گاه حجاب ميان قلب و لوح محفوظ بر طرف شود اشيا را در لوح مىبيند و دانش از لوح به سوى او مىجوشد در اين صورت است كه از حواس ظاهرى بىنياز مىشود نظير جوشيدن آب از عمق زمين كه در مثال حوض گذشت ، و هر گاه به خيالاتى روى بياورد كه از محسوسات حاصل مىشود ، آن خيالات مانع مىشوند كه روح محفوظ را ببيند . چنان كه هر گاه آب از نهرها در حوض جمع شود مانع مىشود كه آب از عمق زمين بجوشد ، و كسى كه صورت خورشيد را در آب مىبيند خود خورشيد را نمىبيند . بنابراين قلب دو در دارد : يك در به عالم ملكوت يعنى لوح محفوظ و عالم فرشتگان باز است و يك در به حواس پنجگانه باز است كه به عالم طبيعت وابسته است و عالم طبيعت بگونه‌اى عالم ملكوت و لوح محفوظ را نشان مىدهد .